ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ

Σαν σήμερα το 1909 γεννιέται η Διδώ Σωτηρίου

Μόλις πάτησα το ποδάρι μου στη Σμύρνη, στάθηκα να πάρω ανάσα. Σταυροκοπήθηκα, μ’ έπιασε μια ξαφνική χαρά. Πάντα εδώ στη Σμύρνη έβρισκε σιγουριά και αποκούμπι η ρωμιοσύνη….Τώρα τί’ τανε αυτό π’ αντίκριζα; Μια νεκρή πολιτεία. Τα μαγαζιά και τα κέντρα κλειδωμένα με διπλό λουκέτο. Τα σπίτια βουβά, σαν ακατοίκητα. Γέλιο δεν άκουγες, παιδί δεν έβλεπες να παίζει στο δρόμο. Καραβάνια θλιβερά σερνόντανε στα σοκάκια σαν μια σειρά κάμπιες. Κορμιά κυρτωμένα, πρόσωπα χολιασμένα, χαλκοπράσινα, χείλη ξερά, ασπρισμένα. Ήτανε οι πρόσφυγες που φτάνανε απ’ το εσωτερικό. Σέρνανε μαζί τους μπόγους, τσομπλέκια, μπαούλα, κονίσματα, φορεία μ’ αρρώστους, κατσίκες, κότες, σκύλους. Οι εκκλησιές, οι στρατώνες, τα σκολειά, οι αποθήκες, οι φάμπρικες, όλα γέμισαν πρόσφυγες. Βελόνι να’ ριχνες δε θα’ πεφτε” (Διδώ Σωτηρίου, Ματωμένα Χώματα,1962).

Η Διδώ Σωτηρίου γεννήθηκε στις 18 Φεβρουαρίου 1909 στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας. Αγοροκόριτσο, αγαπούσε ο,τιδήποτε ριψοκίνδυνο. Δεν σταματούσε να σκαρφαλώνει σε δέντρα, σε επικίνδυνα υψώματα, να ανεβαίνει σε άλογα, προκαλώντας μέχρι και την αποδοκιμασία των ίδιων των αδελφών της. Η φαντασία της αστείρευτη, την οδηγούσε σε μονοπάτια με γενναιόδωρους ληστές-προστάτες της φτωχολογιάς, με ρίζες σε θρύλους αρχαίους και βυζαντινούς ριζωμένους βαθιά στις προφορικές παραδόσεις των κατοίκων του Αϊδινίου. 

Το 1919 η οικογένεια της εγκαθίσταται στη Σμύρνη και τρία χρόνια μετά ζει από πρώτο χέρι τον ελληνικό σπαραγμό του ξεριζωμού. Τα γεγονότα, όπως είναι φυσικό, τη σημαδεύουν. Με το ερχομό της, ως πρόσφυγας στον Πειραιά, εγκαθίσταται με την οικογένεια της στην Καστέλλα, στο σπίτι κάποιων θείων της. Εκεί, όπως η ίδια αναφέρει, μαζεύει συχνά τα αδέλφια της στο πλυσταριό της ταράτσας, τους μοιράζει ρόλους και με καΐκι μια σκάφη παίζουν σκηνές γεμάτες τρόμο από τη σφαγή και τη φυγή από το λιμάνι της Σμύρνης. “Είχαν συσσωρευτεί μέσα μου τρομερές εμπειρίες, δεν τις ξόδευα όμως τώρα πια στον προφορικό λόγο, άρχισαν να μένουν μέσα μου. Δεν κατέφευγα δηλαδή στην εκτόνωση. Άρχισα να δοκιμάζω και το γραπτό..στην αρχή με κάτι ρομαντικά πεζοτράγουδα”, θα πει η ίδια σε συνέντευξή της στο περιοδικό Διαβάζω.

Στην Αθήνα εγγράφεται στην πρώτη γυμνασίου στη σχολή Αηδονοπούλου με καθηγητή τον Κώστα Παρορίτη. Ανήσυχο πνεύμα γίνεται πρόεδρος της τάξης της και επικεφαλής του περιοδικού του σχολείου. Η ίδια, όπως θα πει αργότερα, χρησιμοποιεί το περιοδικό για να επηρεάζει τα υπόλοιπα παιδιά, με αποτέλεσμα η οικογένεια της να επιλέξει την κατ’ οίκον διδασκαλία, με καθηγήτρια την Σοφία Μαυροειδή-Παπαδάκη, μαζί με την οποία ξεχνάνε τη διδακτέα ύλη και το ρίχνουν, όπως λέει η ίδια, στη μαγεία της ποίησης και τους επαναστατικούς οραματισμούς.

“Πάλεψα κοντά στο λαό πάντα για τα πανανθρώπινα ιδανικά που τότε φλόγιζαν την καρδιά μου” (συνέντευξη στο περιοδικό Διαβάζω, 15/12/1982)

 

Γιατί, πως να το πω, έχω μέσα μου μια ζωντάνια…

Με βαθιά ριζωμένη την αγάπη για την ελευθερία ζει αντισυμβατικά για την εποχή της. Καπνίζει, οδηγεί μοτοσυκλέτα, ντύνεται κοκέτικα. 

Σε ηλικία 24 ετών παντρεύεται τον μαθηματικό Πλάτωνα Σωτηρίου. Για την ίδια ο έρωτας έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή της. Σε συνέντευξη που έδωσε στα Νέα το 1994 θα πει: “Ο Πλάτων ήταν σ’ αυτό ο ιδεώδης σύζυγος. Δεν είχε ζήλιες, δεν υποκρινόταν. Έζησα κάποιους μεγάλους έρωτες. Γιατί πώς να το πω, έχω μέσα μου μια ζωντάνια. Ζωντάνια μικρασιάτικη ίσως. Των ζεστών κλιμάτων. Κι απ’ την άλλη, δεν αντέχω καθόλου να δω κάτι σόκιν…”

“Ποια είναι αυτή που και στο εργόχειρο ακόμη βρίσκει τρόπο να βάλει αντιφασισμό;”

Η επαγγελματική της πορεία ξεκινάει ως δημοσιογράφος. Αρχικά εργάζεται ως αρχισυντάκτρια στο περιοδικό Γυναίκα καθώς και στις εφημερίδες Νέος Κόσμος και Ριζοσπάστης (αρχισυντάκτρια από το 1944). Για την περίοδο της θητείας της στη Γυναίκα θα της πει αργότερα ο διευθυντής του Ριζοσπάστη Κωνσταντίνος Καραγιώργης “βρε παιδάκι μου παίρναμε και εμείς τη Γυναίκα στη μεταξική δικτατορία και λέγαμε, τι διάβολο, ποια είναι αυτή που και στο εργόχειρο ακόμη βρίσκει τρόπο να βάλει αντιφασισμό”.

Με την αδελφή της, την Έλλη Παππά, σύντροφο του Νίκου Μπελογιάννη, πήραν ενεργό μέρος στην Αντίσταση κατά την κατοχική περίοδο (1941-1944). Η ίδια προσφέρει τη βοήθεια της στον αντιστασιακό τύπο. Ωστόσο, το 1947 το ΚΚΕ τη διαγράφει με την αιτιολογία πως δηλώνοντας άρρωστη, δεν πήγε στον Γράμμο, στη βάση του Δημοκρατικού Στρατού, με το κλιμάκιο του Ο.Η.Ε, προκειμένου να συναντήσει τον Μάρκο Βαφειάδη. 

Η συμμετοχή της στην αντιστασιακή δράση την φέρνει κοντά σε ανθρώπους που πολεμάνε για την ελευθερία και τη δημοκρατία, όπως τη Μέλπω Αξιώτη, την Έλλη Αλεξίου, την Τιτίκα Δαμασκηνού, τη Χρύσα Χατζηβασιλείου. Ανάμεσά τους και η Ηλέκτρα Αποστόλου, ηρωίδα της Αντίστασης και υπέρμαχος της χειραφέτησης και των δικαιωμάτων των γυναικών, η οποία βασανίστηκε και εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στις 26 Ιουλίου του 1944.

Τη ζωή της Ηλέκτρας Αποστόλου αφηγείται η φίλη της  Διδώ Σωτηρίου στο έργο της Ηλέκτρα, που πρωτοκυκλοφόρησε το 1961 και από όπου ο συγκλονιστικός διάλογος ανάμεσα στην ηρωίδα και τους βασανιστές της: “Λέγε! Πώς σε λένε;” -“Ελληνίδα”. Το στόμα δέχεται μια σιδερένια γροθιά, που την ακολουθεί δεύτερη και τρίτη. “Πού κάθεσαι;”-“Στην Ελλάδα”. “Ποιος σου ‘δινε εντολές;”-“Η πατρίδα”. “Ποιον υπηρετούσες;- “Το λαό!”

“Με κατέχει η αγωνία για την τύχη της Δημοκρατίας. Ο λαός μας ήταν πάντα σαν τον Τάνταλο. Διψούσε για ένα κόμπο λευτεριά και μόλις κατάφερνε να ακουμπήσει το λαήνι στα χείλη του, του το τραβούσαν και τον βασάνιζαν, τον μάτωναν» (συνέντευξη στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, 9/12/76) 

Η αρχή της συγγραφής

Διδώ Σωτηρίου

“Βέβαια δεν ξεκινάω με καμιά συνταγή, πόσο ζάχαρη και πόσα αυγά, αλλά νομίζω πως ο συγγραφέας ξεκινάει να γράψει ένα βιβλίο όταν έχουν ήδη συσσωρευτεί μέσα του κάποια έντονα ερεθίσματα από γεγονότα, σκέψεις, ιδέες, συμβάντα, σαν να έχει συνουσιαστεί μαζί τους και να νιώθει πια σαν την έγκυο γυναίκα, που ήρθε η ώρα της να γεννήσει. Η γέννα αυτή είναι για μένα τουλάχιστον η πιο ευτυχισμένη στιγμή, το πιο ευτυχισμένο στάδιο της δουλειάς του συγγραφέα” (συνέντευξη στο περιοδικό Διαβάζω, 15/12/1982).

Έντονα βιωματικά, με θεματολογία βγαλμένη από τα δεινά που γνώρισε ο ελληνισμός κατά τον 20ο αιώνα (μικρασιατική καταστροφή, δικτατορία Μεταξά, Κατοχή, Δεκεμβριανά, Εμφύλιος, χούντα), βιογραφικά, αυτοβιογραφικά ή μυθιστορηματικά, τα βιβλία της Διδώς Σωτηρίου με την αμεσότητα της γραφής της, τη ζωντάνια της αφήγησης, τον έντονα δημοκρατικό χαρακτήρα τους, σε παρασέρνουν σε μια βιωματική εμπειρία και σε καθιστούν συμμέτοχο των πεπραγμένων. 

Η Διδώ Σωτηρίου στρέφεται στη συγγραφή σε ηλικία 50 ετών. Το πρώτο έργο της, Οι νεκροί περιμένουν, είναι ένα αυτοβιογραφικό βιβλίο, το οποίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1959. Το 1961 κυκλοφορεί το έργο Ηλέκτρα και την επόμενη χρονιά τα Ματωμένα Χώματα (1962), βιβλίο βασισμένο στη ζωή των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και τη Μικρασιατική Καταστροφή. Τα Ματωμένα Χώματα έχουν ξεπεράσει σε πωλήσεις τα 400.000 αντίτυπα. Η Εντολή κυκλοφορεί το 1976 παρουσιάζοντας τα γεγονότα της μεταπελευθερωτικής Ελλάδας και την ισοπέδωση των ελπίδων, των ονείρων και των θυσιών του ελληνικού λαού.

Το 1982 κυκλοφορεί το Κατεδαφιζόμεθα, μυθιστόρημα, όπου ένας νέος με όνειρα και φιλοδοξίες παλεύει μέσα στο ψυχροπολεμικό κλίμα της δεκαετίας του ’50 αναζητώντας τον εαυτό του και το στίγμα της εποχής του. Πέρα από αυτά, το έργο της περιλαμβάνει μελέτες, θεατρικά μονόπρακτα, βιβλία για εφήβους, ιστορικά δοκίμια, πολλά από τα οποία έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και έχουν γνωρίσει πολύ μεγάλη απήχηση και αποδοχή.

Η Διδώ Σωτηρίου έφυγε από τη ζωή στις 23 Σεπτεμβρίου του 2004 σε ηλικία 95 ετών. Με ζωή μεστή σε εμπειρίες και βιώματα κατάφερε όλα αυτά να τα καταγράψει στα έργα της και να τα μεταφέρει στον αναγνώστη, αφήνοντας μια σημαντική λογοτεχνική παρακαταθήκη. Το έργο της, διαπνεόμενο από τα τα ιδανικά της ελευθερίας, της δημοκρατίας και του φιλειρηνισμού εμπνέει και θα εμπνέει, ιδιαίτερα στις μέρες μας που η ανάγκη για ιδανικά είναι πιο επιτακτική από ποτέ.

Χρησιμοποιήθηκε υλικό: “Διδώ Σωτηρίου: Ο συγγραφέας φιλοδοξεί – κατά βάθος – να διαπράξει μια μικρή απάτη”, συνέντευξη στο περιοδικό Διαβάζω, τεύχος 58 (15/12/1982) / “Διδώ Σωτηρίου: Αφηγούμαι τα πάθη του τόπου μου”, συνέντευξη στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ (9/12/1976) / https://www.tovima.gr/2020/09/23/culture/dido-sotiriou-zontas-kai-grafontas-se-matomena-xomata/ / https://www.tovima.gr/2014/06/23/culture/h-hlektra-i-didw-kai-i-antistasi/

Κοινοποίησε
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Email this to someone
email